“Oude reflexen van autoritair gedrag krijgen veel ruimte in tijden van straffe bezuinigingen”. Sietse Haven, Directeur Strategie bij de gemeente Zwolle gaf me de tip hierover te bloggen. Drie vragen komen in mij op: klopt het (1), hoe komt het (2) en is het erg (3)?
1. In antwoord op de eerste vraag kan ik alleen maar mijn eigen subjectieve waarneming weergeven. En dan kan ik het beeld slechts bevestigen. Niet alleen zie ik veel leiders en managers sterker neigen naar directief gedrag (inclusief mijzelf trouwens), ik zie ook veel managers die dat niet doen onderuit gaan. Soms gekielhaald worden door hun eigen mensen.
2. Ik zie (naast een heleboel kleine) twee majeure oorzaken. Ten eerste heeft het met ‘good old Maslow’ te maken. Naarmate we lager in zijn ‘behoeften piramide’ terechtkomen, krijgen karaktereigenschappen als dominantie, overwicht en vechtlust een grotere invloed op ons gedrag en neemt de invloed van sociale talenten als empathie en communicatie (overleg) af. Als die talenten sowieso niet zo sterk ontwikkeld zijn in het karakter van de leider, maar hij of zij zich die middels coaching en training heeft eigen gemaakt (althans op gedragsniveau), zal dat effect nog veel groter zijn. Onder druk zijn mensen immers snel geneigd terug te vallen op hun meest natuurlijke gedrag.
Een tweede reden is dat ondergeschikten in zware tijden eerder geneigd zijn om autoritair gedrag te accepteren. Deels uit lijfs- (of baan-) behoud. Een baas die straks wellicht mensen weg gaat sturen kan je nu beter even niet tegenspreken. Deels ook, en dat is belangrijker, omdat mensen zich doorgaans veiliger voelen bij krachtige leiders, althans in tijden van nood. Autoriteit, dominantie en vechtlust dragen sterker dan sociale talenten bij aan het beeld van een ‘krachtige’ en veiligheid biedende leider.
3. Is het erg? In het algemeen zou ik denken van niet. Per saldo is het immers een heel natuurlijk verschijnsel dat bijdraagt aan het overleven van de soort. Niet voor niets gelden ten tijde van ernstige incidenten, rampen en oorlogen strikt hiërarchische structuren. Een brand is eenvoudigweg sneller uit wanneer een bevelvoerder bevelen schreeuwt dan wanneer hij een brainstormsessie organiseert om iedereen mee te laten denken en praten over een adequate aanpak van het voorliggende probleem.
Expres zeg ik ‘in het algemeen’ omdat we natuurlijk ook zien dat barre tijden ruimte bieden aan leiders met zeer bedenkelijke motieven en alle ellende van dien. Met autoriteit en zelfs autoritair is in tijden van nood op zichzelf wat mij betreft niks mis en tot op zekere hoogte zelfs noodzakelijk, het zijn de drijfveren die het verschil maken. Als leiders zich daarover niet meer wensen te verantwoorden wordt het heel gevaarlijk.
PV, 16 mei 2010, Met dank aan Sietse Haven
16:01 on May 16th, 2010
Ik herken het hele verhaal. Het klopt, er is een reden en het is niet altijd erg. Maar naast dit leiderschapspunt is er nog een ander punt als het om kostenreductie gaat. Wanneer je moet bezuinigen kon het ook wel erg handig zijn om, liefst bijtijds, eens goed te kijken naar alles waar je zonder schade mee op kunt houden, en kan het ook handig zijn om met gebruikmaking van de kennis, ervaring en creativiteit van de mensen die het werk doen te kijken naar je processen en daar alle verspilling uit te halen. Doe je het zo, dan kun je de strepen thuis laten en heb je misschien een bouwsteentje gelegd voor een andere stijl van leidinggeven (Zo, dat moest ik toch even kwijt). Mooi artikel trouwens.